السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
87
تفسير الميزان ( فارسي )
خاموش كردن نور دعوتش كه يگانه آرزويشان بود با هم مشورت كردهاند ، و همين دلالت ، رواياتى را كه در شان نزول آيه وارد شده است تاييد مىكند ، چون در آن روايات كه - ان شاء اللَّه - به زودى در بحث روايتى آينده خواهد آمد نيز دارد كه مشركين در « دار الندوة » در باره امر آن جناب با يكديگر گفتگو مىكردهاند . * ( « وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا قالُوا قَدْ سَمِعْنا لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا . . . » ) * كلمه « اساطير » به معناى احاديث و جمع « اسطوره » است ، و بيشتر در اخبار خرافى استعمال مىشود . جمله * ( « قَدْ سَمِعْنا » ) * و جمله * ( « لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا » ) * و همچنين تعبير به * ( « مِثْلَ هذا » ) * با اينكه مىبايست گفته باشند « مثل هذه » و يا « مثلها » همه حكايت كلام مشركين است ، كه اهانت ايشان را به آيات خدا و بى اعتنايى آنها را نسبت به مقام رسالت مىرساند ، و نظير آن ، آيه « * ( إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ - ) * نيست اين جز همان خرافات پيشينيان » است . و معناى آيه اين است كه : * ( « وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا » ) * وقتى آيات ما كه ترديدى در آن نيست كه از ناحيه ما است ، بر ايشان تلاوت مىشود با اينكه به خوبى كشف مىكند از آن دين حقى كه ما از ايشان خواستهايم مع ذلك لجاجت و عناد به خرج داده و از در توهين به امر آن ، و بى اعتنايى به امر رسالت ما گفتند : * ( « قَدْ سَمِعْنا » ) * خيلى خوب شنيديم ، و فهميديم كه اين حرفها كه براى ما مىخوانى هيچ حقيقتى ندارد ، حقيقتش اين است كه از همان خرافات عهد قديم است ، * ( « لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا » ) * اگر بخواهيم ما هم مىتوانيم مثل آن را ببافيم ، اما ، ما به امثال اين گونه مطالب خرافى اعتنايى نداريم . * ( « وَإِذْ قالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ . . . » ) * كلمه « امطار » به معناى نازل كردن چيزى است از بالا به پايين ، و ليكن بيشتر در قطرات باران استعمال مىشود ، ممكن هم هست بگوييم در لغت به معناى همان باريدن باران است ، و ليكن در آمدن سنگ از آسمان بطور استعاره استعمال شده است ، و به هر حال اينكه گفتند : * ( « فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ » ) * و به اسم آسمان تصريح كردند ، براى دلالت بر اين است كه اين سنگ باريدن صرفا به نحو يك آيه از آيات آسمانى باشد ، و مانند ساير آيات آسمانى هلاكت خدايى شمرده شود . پس باريدن سنگ از آسمان بر سر ايشان كه درخواست آن را كرده بودند خود يكى از اقسام عذاب است ، و ساير اقسام آن داخل در تحت جمله * ( « أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ » ) * مىباشد ، و به همين منظور يعنى به منظور اينكه تمامى اقسام باقيمانده را شامل شود كلمه عذاب را نكره و بدون الف و لام آورد ، و معنايش اين است : « يا عذاب ديگرى بر ما بفرست كه دردناك